Sundlaugarmenning á Íslandi skráð á lista UNESCO um óáþreifanlegan menningararf
Sundlaugamenningin er órjúfanlegur hluti af daglegu lífi og samfélagsgerð Íslendinga. Árið 2025 var hún færð á skrá UNESCO yfir óáþreifanlegan menningararf sem lifandi hefð og sérstætt félagslegt fyrirbæri.
Um UNESCO á Íslandi
Málaflokkar
Meginmarkmið UNESCO er að stuðla að friði og öryggi í heiminum með því að efla alþjóðlega samvinnu á sviði menntunar, vísinda- og menningarmála. Starfsemi UNESCO skiptist í grófum dráttum í fjóra málaflokka:
Menntun
Ísland leggur áherslu á að tryggja öllum jafnan aðgang að góðri menntun
Menning
Ísland leggur áherslu á menningarlega fjölbreytni og varðveislu tungumála heimsins, verndun og miðlun menningararfs
Samskipti og fjölmiðlar
Ísland leggur áherslu á tjáningarfrelsi og fjölbreytta miðlun upplýsinga auk öryggis fjölmiðlafólks.
Vísindi og náttúra
Ísland leggur áherslu á vernd og aukinn skilning á mikilvægi náttúruarfs, aukna þekkingu á mikilvægi jarðvísinda og gildi jarðminja og alþjóðlegt vísindasamstarfs um haf og vatn.
Heimsminjaskrá
Á heimsminjaskrá UNESCO eru þrír íslenskir staðir sem búa yfir einstöku alheimsgildi:
Þingvellir
Skráðir sem menningarminjar fyrir sögulegt vægi Alþingis frá 930 til 1798, staðsettir á sýnilegum flekaskilum.
Surtsey
Skráð sem náttúruminjar; ósnortin náttúrurannsóknarstofa sem varð til í eldgosi 1963–1967 og sýnir hvernig líf nemur nýtt land.
Vatnajökulsþjóðgarður
Skráður sem náttúruminjar fyrir einstakt samspil eldvirkni, jökulhettu og síbreytilegs landslags elds og íss.
Jarðvangar, vistvangur og skapandi borgir
Auk heimsminjaskrárinnar tengist Ísland starfi UNESCO með virkri þátttöku í alþjóðlegum netverkum sem styðja við sjálfbæra þróun, verndun náttúru og blómlegt menningarlíf.
Katla jarðvangur
Nær yfir Suðurland frá Hvolsvelli að Kirkjubæjarklaustri. Einkennist af mikilli eldvirkni undir jökli (Kötlu, Eyjafjallajökli), sandasléttum og jökulhlaupum, með áherslu á náttúruvá, jarðfræðifræðslu og sjálfbæra ferðaþjónustu.
Reykjanes jarðvangur
Nær yfir allan Reykjanesskagann þar sem Mið-Atlantshafshryggurinn kemur á land. Einkennist af sýnilegum flekaskilum, sprungureinum, háhitasvæðum og ungum hraunbreiðum, með áherslu á jarðvarmanýtingu, nýsköpun og jarðferðamennsku.
Snæfellsnes vistvangur
Svæði á vegum áætlunarinnar Maður og lífhvolf sem nær yfir Snæfellsnes. Einkennist af fjölbreyttu lífríki, jökli og strönd, með áherslu á sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda, hringrásarhagkerfi og samspil manns og umhverfis.
Reykjavík bókmenntaborg
Fyrsta borgin utan enska málsvæðisins í neti skapandi borga UNESCO. Einkennist af fornri handritamenningu og lifandi ritlistarsenu, með áherslu á lestrarmenningu, stuðning við skapandi greinar og alþjóðlegt kynningarstarf.
Óáþreifanlegur menningararfur
Markmiðið er að heiðra lifandi hefðir og menningarlega fjölbreytni. Menningararfurinn er lifandi afl sem endurnýjast milli kynslóða og styrkir samfélagslega samheldni og sjálfsmynd.
Minni heimsins
Sýn UNESCO í þessu verkefni er einföld en um leið mögnuð: að menningararfur heimsins sé almenningseign sem beri að varðveita og gera aðgengilegan öllum.
Manntalið 1703
Manntalið 1703 er líklega elsta manntal í heimi, sem enn er varðveitt, þar sem getið er allra þegna heillar þjóðar með nafni, aldri og stöðu.
Handritasafn Árna Magnússonar
Handritasafn Árna Magnússonar geymir ómetanleg handrit um sögu og menningu Norðurlanda, og raunar stórs hluta Evrópu, allt frá miðöldum til nýaldar.
